Zatoki przynosowe to symetryczne przestrzenie powietrzne zlokalizowa­ne w obrębie czaszki. Mają naturalne połączenie z jamami nosa. W organiz­mie człowieka występują zatoki:– szczękowe; – sitowe; – czołowe – klinowe.

Jama nosa spełnia liczne funkcje w organizmie: zapewnia przepływ powietrza, nawilża je, ogrzewa i oczyszcza, jest narządem węchu. Natomiast zatoki spełniają funkcję ochronną, rezonacyjną. Błona śluzowa nosa i zatok pokryta jest nabłonkiem wielorzędowym cylindrycznym migawkowym. Występuje on również w trąbce słuchowej i większej części ucha środkowego. Ta ciągłość nabłonka oddechowego sprawia, że ostra infekcja oddechowa może objawiać się zmianami w błonie śluzowej nosa, zatok przynosowych, gardła, ucha środkowego, krtani i tchawicy. Pokryta rzęskami błona śluzowa nosa i zatok wytwarza w ciągu doby około 500-1000 ml wydzieliny.

Zatoki jako przestrzenie powietrzne połączone są naturalnymi ujściami z jamą nosa, żeby powietrze i wydzielina śluzowa mogły się przemieszczać. Wszystkie zmiany zapalne spowodowane przeziębieniem, alergią, zakażeniami bakteryjnymi, wirusowymi, czynnikami fizycznymi itd. powodują powstanie obrzęku błony śluzowej nosa i zatok przynosowych. Stwarzają więc warunki do rozwoju procesów zapalnych w świetle zatok. Rozwój, przebieg i ciężkość zakażenia związane są z zaburzeniami funkcji obronnej i oczyszczającej błony śluzowej w obrębie nosa i zatok przynosowych.

Na zapalenie zatok przynosowych wskazuje wystąpienie co najmniej dwóch objawów chorobowych, przy czym jednym z nich musi być: nie­drożność nosa lub/i ropna wydzielina w nosie albo jej ściekanie po tylnej ścianie gardła. Pozostałe objawy to: – zaburzenia węchu; – ból lub ucisk w okolicy twarzy; – uczucie na­brzmienia twarzy; – ból głowy; – przykry zapach z ust; – bóle zębów; – kaszel; – ból lub uczucie zatkania ucha; – uczucie zmęczenia (zapalenie przewlekłe).

Ostre zapalenie zatok jest wyni­kiem infekcji wirusowej i bakteryjnej, w przebiegu której dochodzi do ich zajęcia. Objawy chorobowe utrzymują się poniżej 12 tygodni. Po wyleczeniu błona śluzowa nosa i zatok wraca do stanu prawidłowego.

Przewlekłe zapalenia zatok przynosowych to stan utrzymujący się powyżej 12 tygodni. Towarzyszą mu zmiany błony śluzowej, najczęściej widoczne w badaniu tomografii komputerowej.

U dorosłych procesem chorobo­wym najczęściej objęte są zatoki szczękowe, sitowe przednie, a następ­nie czołowe, sitowe tylne i klinowe. Dzieci najczęściej chorują na zatoki sitowe. Często zmiany zapalne dotyczą kilku zatok równocześnie, co uwarunkowane jest bliskością położenia ich ujść naturalnych. Do zakażenia dochodzi najczęściej bezpośrednio przez błonę śluzową ja­my nosowej (w ponad 80%), rzadziej natomiast na drodze krwiopochodnej lub zębopochodnej. Dolegliwości ze strony zatok są praktycznie cało­roczne, z nasileniem w okresach infekcyjnych (jesień, zima).

Zapalenie zatok przynosowych jest jedną z najczęstszych przyczyn zgła­szania się pacjentów do lekarza pierwszego kontaktu. Reguła ta odnosi się do wszystkich krajów świata o umiarkowanym klimacie. Ostatnio opublikowane w Stanach Zjedno­czonych dane określają, że problem ten dotyczy 16% populacji.

Zapalenie zatok: – ogranicza aktywność pacjen­tów przez 73 min dni w roku; – jest przyczyną 13 min wizyt lekarskich; – wytwarza łączny koszt wysokości 10 mld dolarów rocznie. W Polsce ocenia się, że około 15% populacji cierpi z powodu przewlekłego zapale­nia zatok przynosowych. Co drugi Polak miał przynajmniej jeden epizod ostrego zapalenia. Brak jest jedno­znacznych danych oceniających koszty ekonomiczne związane z chorobą i absencją w pracy.

Zapalenie zatok dotyka dorosłych i dzieci różnej płci. Procesy, które mają wpływ na zapale­nia zatok, to: – przebyte wirusowe zakażenie górnych dróg oddechowych (przeziębienie); – kolonizacja gardła przez paciorkowce grupy A; – aler­giczny nieżyt nosa; – zanieczyszczenia środowiskowe (dymy, pyły); – zaka­żenia zębowe lub stan po usunięciu zęba; – zaburzenia hormonalne; -czynniki jatrogenne (wentylacja mechaniczna, zgłębnik nosowo-żołądkowy, tamponada nosa, zabiegi stomatologiczne); – nieprawidło­wości anatomiczne (przerost migdałków podniebiennych lub migdałka gardłowego, skrzywienie przegrody nosa, polipy nosa, rozszczep podnie­bienia); – pływanie; – niedobory immunologiczne powodujące za­burzenia odporności; – mukowiscydoza; – zespół nieruchomych rzęsek; – niewłaściwe oczyszczanie śluzowo-rzęskowe w następstwie nieprawidłowej budowy rzęsek (zespół Kartagenera); – astma; – triada: nadwrażliwość na kwas acetylosalicylowy, astma i polipy nosa.

METODY LECZENIA ZAPALANIA ZATOK

W leczeniu zatok wykorzystuje się metody farmakologiczne i zabiegowe.

W badaniach przeprowadzonych w Stanach Zjednoczonych stwier­dzono, że zapalenie zatok występuje u dorosłych 2-3 razy w roku, u dzieci 6-8 razy. Źle leczone, trwające powyżej 12. tygodni jest chorobą przewlekłą. Bakterie powodujące zakażenie mogą utrzymywać się mimo operacji i lecze­nia farmakologicznego. Dzięki zastosowaniu urządzenia – Hydrodebrider, czyszczenie zatok z bakterii, stało się zabiegiem bezbolesnym i skutecznym. –To inno­wacyjne urządzenie, dzięki wykorzysta­niu najnowszej technologii medycznej, pomaga usunąć oporne bakterie (biofilm) przyczyniające się do przewlekłego zapalenia zatok. Operacyjnie można usunąć przerosty i obrzęki tkanek, przywrócić drożność zatok ujść naturalnych. Ale jeśli biofilm nie zostanie usunięty z miejsca zakażenia, choroba nie będzie wyleczona i objawy powrócą – wyjaśnia prof. Skarżyński.

Biofilmy produkują zewnętrzną warstwę polimerową (EPS). Działa ona jak bariera i hamuje przed wniknięciem antybiotyku, czyniąc go tym samym nieskutecznym. Rola biofilmu bakteryjnego została dobrze udokumentowana w próchnicy i chorobach przyzębia, zakażeniach układu mięśniowo-szkieletowego, zapaleniach wsierdzia, mukowiscydozie oraz innych chorobach. Wiele ostatnich badań wskazuje na obec­ność biofilmu u chorych z opornym na leczenie zapaleniem zatok.

Biofilm jest zwykle bardziej oporny na tradycyjnie stosowane antybiotyki i może się szybko na nie uodpornić. Cały proces terapii staje się prze­wlekły i bardzo drogi. Dla pacjenta oznacza cierpienie z powodu zmian zapalnych w nosie i zatokach obocznych. Ta przez pewien czas miejscowa infekcja rozsiewa się i zakaża coraz to nowe obszary organizmu człowieka.

Przewlekłe zapalenie zatok obniża jakość życia i sprawia, że chory czuje się zmęczony i źle funkcjonuje. Wzrost częstości występowania za­palenia zatok przynosowych powodo­wany jest m.in. zanieczyszczeniem środowiska naturalnego. A także coraz powszechniej występującymi alergiami na czynniki naturalne i chemiczne.