Omdlenie jest przemijającą utratą przytomności. Wynika ono z tym­czasowego wstrzymania przepływu utlenionej krwi do mózgu z powodu spadku ciśnienia tętniczego lub zaburzeń pracy serca. Oba czynniki jednocześnie również mogą powodować omdlenia. Ich przyczyny wynikają z wielu różnych powodów.

Co najmniej 3,5 miliona Europej­czyków doświadcza omdleń każdego roku. U ponad jednej trzeciej osób pozostają one niewyjaśnione i nie ma postawionej odpowiedniej diagnozy. Ryzyko gwałtownie wzrasta u osób powyżej 70. roku życia. Doświadczają one omdlenia chwilę przed upadkiem. Może być ono błędnie odczytanie jako skutek, a nie przyczyna.

Osoby z omdleniami mogą również cierpieć z powodu obniżonej jakości życia, depresji i lęków wynikających z opóźnionego zdiagnozowania (zwłaszcza, gdy zdarza się to często). Prawidłowa diagnoza jest ważna szczególnie w przypadkach omdleń spowodowanych np. chorobami serca, gdyż dwukrotnie zwiększają one ryzyko śmierci.

Wyróżnia się trzy ogólne typy omdleń, charakteryzujące się różnymi przyczynami oraz profilem ryzyka:

1. Odruchowe, neurogenne występują, gdy odruchy sercowo-naczyniowe wykorzystywane do kontroli przepływu krwi nagle zostają zakłó­cone. Skutkiem jest obniżenie ciśnienia tętniczego oraz brak dopływu utlenionej krwi do mózgu. Ten typ obejmuje również omdlenia wazowagalne poprzedzone zwykle stresem emocjonalnym i objawami takimi, jak pocenie się i nudności.

Ta forma pojawia się głównie u ludzi młodych jako pojedyncze, łagodne epizody i występuje najczęściej.

2. Kardiogenne – drugie co do częstotliwości występowania. Naj­częściej spowodowane są arytmią (zaburzeniami rytmu serca) oraz zmniejszeniem pojemności minutowej serca i przepływu krwi do mózgu.

W takich przypadkach zaktualizowane wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) podkreślają, że gdy arytmia jest główną przyczyną omdleń, powinny być one traktowane w sposób szczególny. Przyczyny zwią­zane z chorobami serca podwajają ryzyko zgonu.

3. Hipotensja ortostatyczna, nazywana też niedociśnieniem ortostatycznym. W przeciwieństwie do omdlenia odruchowego jest zazwyczaj powtarzającym się zdarzeniem, pod­czas którego ciśnienie krwi spada w pozycji stojącej. Według wytycznych, przyczyną jest zaburzenie krążenia. Omdlenie to jeden z wielu sympto­mów. Występuje ono obok zawrotów głowy, zmęczenia, kołatania serca, zaburzenia widzenia, a nawet bólu pleców.

TYPY DIAGNOZ

Omdlenia są słabo zdefiniowanym schorzeniem. Brak jest kryteriów diagnostycznych, które umożliwiają lekarzom podjęcie najskuteczniejszej decyzji odnośnie do badań. Nowe wytyczne ESC podkreślają potrzebę upowszechniania stratyfikacji ryzyka.

Ma to pomóc lekarzom w szybkim zidentyfikowaniu osób, u których występuje zagrożenie życia lub nawrót epizodów. Niezbędne dla lekarzy są szczegółowe informacje dotyczące objawów występujących chwilę przed omdleniem oraz po tym, gdy nastąpi. A także o wykonywanych czynnościach chwilę przed omdleniem. Ważna jest liczba i częstotliwość omdleń oraz historia chorób związanych z proble­mami kardiologicznymi w rodzinie.

ROZPOZNANIE KARDIOLOGICZNE

Wszyscy pacjenci z niewyjaśnio­nymi omdleniami powinni mieć wykonane EKG. Osoby ze zidentyfi­kowaną chorobą serca lub zaburze­niami jego rytmu wymagają pilnie dalszych badań specjalistycznych.

Wszczepialny rejestrator arytmii (ILR).

W przypadku, kiedy przyczyna omdlenia nie jest szybko i jedno­znacznie zdiagnozowana oraz nie można wykluczyć podłoża kardiolo­gicznego, wytyczne ESC rekomendują zastosowanie w diagnostyce ILR najszybciej, jak to możliwe. Monitoruje on w sposób ciągły pracę serca przez okres do trzech lat. rejestrując istotne informacje podczas omdleń. Są one dostępne dla lekarza, który może je analizować. Najnowsze rozwiązania telemedycyny pozwalają na zdalną transmisję danych z wszczepialnego rejestratora arytmii, np. Reveal® do komputera lekarza prowadzącego. Dzięki temu postawienie odpowiedniej diagnozy może być przyspieszone. Pomaga to w określeniu do 88% przypadków, jeśli niewyjaśnione omdlenia są zwią­zane z arytmią. Wskaźnik trafności diagnoz jest zdecydowanie wyższy niż przy tradycyjnych metodach monitorowania.

Test pochyleniowy

W przypadku osób, u których nie ma oznak choroby serca czy arytmii w wywiadzie lub badaniu EKG, kolejnym krokiem jest test pochyle­niowy. Procedura ta pozwala zdiagnozować omdlenia wazowagalne, hipotensję ortostatyczną oraz tachykardię postawno-ortostatyczną.

Rozpoznanie neurologiczne

Po wykluczeniu problemów kardio­logicznych, należy przeprowadzić wywiad pod kątem neurologicznym na podstawie historii pacjenta. Wykorzystuje się do tego badania EEG i obrazowania mózgu (TK – tomografii komputerowej i MRI – rezonansu magnetycznego). Mogą one ujawnić nieprawidłowości fal elektrycznych oraz zaburzenia pracy mózgu.