Lekarze powtarzają, że grypy nie wolno lekceważyć. Jeśli się jej porządnie nie wyleczy, grozi poważnymi powikłaniami.

Gdy wirus grypy znajdzie się w nabłonku górnych dróg oddechowych – nosa, gardła, tchawicy, oskrzeli, w ciągu 4-6 godzin intensywnie się rozmnaża, szybko uszkadzając lub niszcząc jego rzęski. W ten sposób osłabia pierwszą linię obrony i toruje sobie drogę w głąb or­ganizmu. Wraz z krwią wirusy błyska­wicznie rozprzestrzeniają się po całym organizmie, docierając do różnych na­rządów, np. zatok, płuc, ucha środko­wego, mózgu czy serca.

Naturalne ba­riery ochronne, takie jak zdrowa błona śluzowa, a także silny układ odpornoś­ciowy są w stanie przeciwdziałać dal­szemu rozwojowi zakażenia. Ale w przypadku przerwania bądź osła­bienia tych mechanizmów wirusy umiejscawiają się nawet w odległym organie, wywołując stan zapalny. Gdy osiedlą się w sercu, powo­dują zapalenie mięśnia serco­wego.

Najbardziej narażone na to powikłanie są osoby z grup podwyższonego ryzyka, m.in. dzieci, seniorzy, przewlekle chorzy, osoby z osłabioną odpornością. One też zwy­kle najciężej je przechodzą.

Groźny atak wirusa

Najczęściej infekcja obej­muje cały mięsień serco­wy wraz z osierdziem (cienkie błony otacza­jące). Gdy w sercu rozpocznie się stan zapalny, od razu za­czyna się akcja od­wetowa organizmu. Krążące po całym ciele leukocyty gro­madzą się w miejscu objętym infekcją – „po­żerają” wirusy, wytwa­rzają przeciwciała, któ­re je zabijają.

Makrofagi uwalniają interferon – biał­ko, które przenika do zdrowych ko­mórek, blokując rozmnażanie się wi­rusów. Często choroba bywa szybsza.

Rozprzestrzeniający się naciek zapalny usz­kadza komórki, zmniejszając kurczliwość mięśnia ser­cowego. Ser­ce z coraz większym wysiłkiem wypompo­wuje do na­czyń coraz mniejszą ilość krwi. Przypomina to pracę serca w czasie za­ wału, kiedy to obumarłe komórki też nie wykonują właściwie swoich zadań. W końcu dochodzi do stopniowego rozszerzania lewej komory serca i po­stępującej niewydolności.

W efekcie zmniejsza się przepływ krwi przez tkanki i narządy. Dlatego niewydol­ność serca upośledza funkcjonowanie całego organizmu. Jeśli zapalenie obejmuje osierdzie, pomiędzy’ ścianą ser­ca a zewnętrzną warstwą worka osier­dziowego gromadzi się duża ilość płynu, który uciska na serce, dodatko­wo zaburzając jego pracę.

Pogrypowe zapalenie mięśnia ser­cowego i osierdzia może przebiegać w miarę łagodnie. Jednak często roz­wija się piorunująco, prowadząc na­wet do śmierci. Z powodu tego powi­kłania umieraj ą nie tylko seniorzy, ale też młodzi, między 20. a 40. rokiem.

Pożar w klatce piersiowej

Zapalenie mięśnia sercowego naj­częściej daje o sobie znać 1-2 tygo­dnie od wystąpienia objawów grypy, ale może rozwinąć się dopiero po kilku tygodniach. Niepokoić powinno sta­łe, niewytłumaczalne zmęczenie i sen­ność, rozbicie i stany podgorączkowe lub niewysoka gorączka o zmiennym przebiegu.

Chory ma płytki oddech i postępującą duszność. Charaktery­styczne jest nieproporcjonalne w sto­sunku do gorączki i najmniejszego na­wet wysiłku przyśpieszenie częstości bicia serca. Chorobie towarzyszy koła­tanie i zaburzenia rytmu, od pojedyn­czych pobudzeń do długotrwałych częstoskurczów, czasem połączone z zasłabnięciem, omdleniem, nawet utratą przytomności.

Często pojawiają się też ostre, przeszywające bóle umiejscowione głęboko w klatce piersiowej, za mostkiem, promieniujące do szyi, lewego barku i pleców, typowe dla bó­lów wieńcowych. Nasilają się w czasie kaszlu, połykania, chodzenia, leżenia na lewym boku i na plecach, zmniej­szają zaś podczas siedzenia i pochyla­nia się do przodu.

Ale niekiedy pogrypowe zapale­nie serca przebiega bezobjawowo. Wtedy chory tylko od czasu do cza­su odczuwa „potknięcia” serca, będą­ce skutkiem dodatkowych skurczów, a rozpoznawane bywają dopiero ewen­tualne odległe skutki schorzenia.

Tu liczy się czas!

W razie niepokojących dolegliwości należy natychmiast skonsultować się z lekarzem. Rozmiar spustoszenia, które poczyni choroba w sercu, w du­żej mierze zależy od czasu, w jakim zo­stanie postawiona diagnoza i podjęte leczenie. Jeśli na podstawie wywiadu i wstępnych oględzin (osłuchiwania) lekarz podejrzewa zapalenie mięśnia sercowego, chory powinien trafić do szpitala.

Ze względu na niejedno­znaczne objawy choroby (mogą one sugerować różne schorzenia kardio­logiczne, np. chorobę wieńcową, migotanie przedsionków czy zawał) postawienie ostatecznej diagnozy wy­maga wielu badań specjalistycznych. Są to: EKG, echokardiografia, RTG klatki piersiowej, nieraz wykonuje się jeszcze badanie holterowskie i rezo­nans magnetyczny.

W postawieniu diagnozy pomagają też badania krwi: OB, morfologia, badanie krwi na obecność przeciwciał przeciwwirusowych, badanie poziomu markerów ryzyka zawałowego. Badaniem rozstrzygającym jest biopsja mięśnia sercowego (fragment tkanki poddaje się badaniu histopa­tologicznemu i testom określającym rodzaj wirusa).

Na zwolnionych obrotach

Pogrypowe powikłania kardiologicz­ne zwykle wymagają leczenia szpital­nego. Dostosowuje się je do zaawan­sowania choroby i ogólnego stanu zdrowia. Terapia polega głównie na łagodzeniu objawów, a jej podstawą jest ograniczenie aktywności fizycz­nej. Chory powinien wypoczywać i unikać stresu, by organizm miał siłę do walki z wirusem.

Zmęczenie czy niewyspanie mogą doprowadzić do pogorszenia stanu zdrowia, które na dłużej wyłącza z codziennego życia. Zwykle podaje się popularne spe­cyfiki stosowane w leczeniu grypy, w cięższych przypadkach – niesteroidowe leki przeciwzapalne, leki ste­rydowe i immunosupresyjne. Jeśli dołączyło się zakażenie bakteryjne, potrzebny jest antybiotyk.

Przy zaburzeniu rytmu serca przede wszystkim trzeba uzupełnić poziom elektrolitów w organizmie (poda­je się preparaty z potasem i magne­zem), czasem stosuje się też leki stan­dardowo zalecane w leczeniu arytmii. W przypadku niewydolności ser­ca pomagają lekarstwa rozszerzające naczynia krwionośne i poprawiają­ce pracę mięśnia sercowego.

Niektó­rzy chorzy wymagają leczenia na od­dziale intensywnej terapii – czasem konieczne jest wspomaganie krąże­nia za pomocą specjalnej aparatury. Jeśli dojdzie do rozwoju ciężkiej nie­wydolności, jedyną skuteczną metodą leczenia bywa przeszczep serca.

Inne powikłania pogrypowe

–» ZAPALENIE ZATOK – ropny katar, rzuty gorączki, silny ból głowy wzmagający się podczas schylania, uczucie ucisku, czasem obrzęk twarzy pod oczami.

–» ZAPALENIA UCHA ŚRODKOWEGO – ból ucha, stan podgorączkowy dochodzą­cy do 39°C, pogorszenie słyszenia.

–» ZAPALENIE OSKRZELI – napadowy męczący kaszel, który kończy się odkrztu­szeniem przezroczystej lub ropnej wydzieliny, gorączka.

–» ZAPALENIE PŁUC – wysoka gorączka, dreszcze, nasilenie suchego kaszlu, nie­wydolność oddechowa, czasem bóle w klatce piersiowej albo brzucha i wymioty.

–» ZAPALENIE OPON MÓZGOWYCH – wysoka gorączka, silne bóle głowy, nudno­ści oraz sztywność karku (leżąc na plecach, nie można unieść głowy).